Informacje podstawowe

Rak płaskonabłonkowy jest drugim co do częstości występowania rakiem skóry. Zazwyczaj ma związek z długotrwałą ekspozycją na słońce i rozwija się u ludzi, u których łatwiej o oparzenia skóry niż o opaleniznę. Dotyczy to szczególnie osób o jasnej karnacji i niebieskich oczach, których skóra w wyniku wystawienia na działanie promieni słonecznych staje się czerwona, bolesna i tworzą się na niej pęcherze, oraz tych, u których pod wpływem słońca pojawiają się piegi, a nie jednolite zbrązowienie skóry. Albinosi, którzy nie wytwarzają spełniającej funkcji ochronnej melaniny, obciążeni są wysokim ryzykiem zachorowania na raka płaskonabłonkowego. Nowotwór ten często występuje u osób ze skórą pergaminowatą barwnikową. Chorzy ci mają wrodzoną wadę genów, która sprawia, że oparzenia słoneczne skóry nie są w stanie całkowicie się zagoić. W chorobie tej powstają na skórze liczne ogniska rogowacenia słonecznego, które w końcu mogą się przekształcić w raka płaskonabłonkowego. Osoby ze skórą pergaminowatą barwnikową muszą unikać bezpośredniego działania promieni słonecznych i stosować przeciwsłoneczne kremy ochronne o wysokim współczynniku pochłaniania.

Nie wszystkie raki płaskonabłonkowe mają bezpośredni związek z działaniem słońca. Niektóre są zlokalizowane na skórze zakrytej ubraniem lub w bliznach po starych ranach bądź oparzeniach, także tych spowodowanych uszkodzeniami popromiennymi i chemicznym. W przeszłości, w XIX wieku, powszechną przyczyną występowania raka płaskonabłonkowego był arsen. Dziś wydaje się to niewiarygodne, ale był on dodawany do maści i kremów. Rak płaskonabłonkowy może się również rozwinąć w brzegach przewlekłego owrzodzenia np. owrzodzenia w okolicy kostek w przewlekłej niewydolności żylnej (owrzodzenie „żylakowate”) lub w cukrzycy.

Ponadto osoby z zaburzeniami układu immunologicznego, np. po przeszczepieniu narządu czy chore na chłoniaka lub białaczkę, są obciążone wyższym niż występujące w populacji ogólnej ryzykiem zachorowania na raka płaskonabłonkowego. Jeśli z powodu którejś z powyższych chorób pacjent poddawany był długotrwałej immunosupresji, powinien unikać opalania, nosić ubrania chroniące przed promieniami słonecznymi i stosować skuteczne przeciwsłoneczne kremy ochronne.

Raki płaskonabłonkowe w początkowej fazie rozwoju występują na skórze w postaci małych guzków, które szybko się powiększają, ale nie tak szybko jak rogowiak kolczystokomórkowy. Guzki te są twarde. Może się na nich tworzyć gruby strup zbudowany z keratyny. Kiedy w końcu eroduje, w części środkowej guzka tworzy się owrzodzenie. Rak płaskonabłonkowy może się też rozrastać na zewnątrz jak miniaturowy kalafior lub pozostać płaski na skórze z płytkim owrzodzeniem bez strupa. W każdym z tych przypadków nie wykazuje tendencji gojenia się, co powoduje, że pacjenci zgłaszają się do lekarza szybciej niż w przypadku raka podstawnokomórkowego. To dobrze, gdyż rak płaskonabłonkowy posiada właściwość dawania odległych przerzutów do innych narządów i dlatego ważne jest, aby wyleczyć go odpowiednio wcześnie, nim dojdzie do tego.

Tak jak w przypadku raka podstawnokomórkowego ostateczną diagnozę raka płaskonabłonkowego można postawić dopiero po badaniu mikroskopowym. W rozpoznaniu patomorfolog opisuje zwykle typ komórek, ich ułożenie, kształt, i stopień zróżnicowania. Odnotowuje również, jak daleko nowotwór nacieka skórę, czy wycięto go w całości oraz czy guz znajduje się w pobliżu nerwów lub naczyń krwionośnych i chłonnych.

Na zakończenie na podstawie obrazu mikroskopowego patomorfolog ocenia ryzyko wystąpienia przerzutów. Zależy ono od wielkości guza, jego lokalizacji, szybkości wzrastania, przyczyny wywołującej i stopnia zróżnicowania oraz od tego czy osoba chorująca na nowotwór ma obniżoną odporność.

Ocena ryzyka wystąpienia przerzutów

Lokalizacja nowotworu

Ryzyko wystąpienia przerzutów z ognisk raka płaskonabłonkowego, który rozwinął się na skórze wystawianej na działanie promieni słonecznych, poza czerwienią warg i uchem, jest niskie. Wyższe jest wtedy, gdy zmiana nowotworowa lokalizuje się na czerwieni warg, a w następnej kolejności na małżowinie usznej oraz gdy guzy umiejscowione są na skórze osłoniętych części ciała, takich jak pachwina, dół pleców i podeszwa. Istnieje też wówczas, gdy rak płaskonabłonkowy powstaje w starych bliznach po oparzeniach, w miejscu uszkodzenia popromiennego i w obrębie przewlekłych owrzodzeń oraz gdy wywodzi się ze zmian przednowotworowych (np. choroba Bowena).

Wielkość guza

W przypadku guzów, których granica przekracza 2 cm, występuje 15% ryzyko nawrotu nowotworu w tym samym miejscu po leczeniu i 30% ryzyko wystąpienia przerzutów. Jeśli chodzi o zmiany o mniejszej średnicy, ryzyko to wynosi odpowiednio – 7% i 9%. Dlatego tez przypadki raków płaskonabłonkowych o większej średnicy (bardziej zaawansowanych klinicznie) obciążone są dwukrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia miejscowych nawrotów i trzykrotnie wyższym ryzkiem o średnicy mniejszej. Te dane powinny stanowić bodziec do tego, aby w przypadku budzącego podejrzenia guza czy owrzodzenia nie odkładać w czasie wizyty u lekarza w celu zasięgnięcia porady.

Różnicowanie

Duże znaczenie ma wygląd mikroskopowy komórek raka płaskonabłonkowego. W przypadku raków, których komórki są słabo zróżnicowane (wszystkie mają wygląd niedojrzały i dzielą się bardzo szybko), część nawrotów miejscowych jest dwukrotnie wyższa i trzykrotnie wyższa jest częstość występowania odległych przerzutów niż w rakach dobrze zróżnicowanych (gdy komórki bardziej przypominają wyglądem prawidłowe komórki nabłonka płaskiego i liczba ich podziałów – mitoz – jest mniejsza).

Guzy, które pod mikroskopem sprawiają wrażenie, jakby rozprzestrzeniały się wzdłuż nerwów, obciążone są wyższym ryzykiem wystąpienia nawrotów miejscowych i odległych przerzutów.

Immunosupresja

Jeśli przyjmujesz leki immunosupresyjne z powodu przeszczepu narządu czy innych przyczyn lub chorujesz na choroby, które prowadzą do supresji układu immunologicznego, jesteś obciążony wyższym ryzykiem wystąpienia przerzutów raka płaskonabłonkowego. Prawidłowa odpowiedź układu immunologicznego jest ważna dla zapobieżenia miejscowym rozrostom nowotworu lub występowaniu odległych przerzutów wszystkich typów raków skóry.

Leczenie wcześniejsze i obecne

Ryzyko rozprzestrzeniania się raka płaskonabłonkowego do sąsiadujących tkanek zależy w pewnej mierze od tego, w jaki sposób był on lub będzie leczony. Jeśli chorowałeś już wcześniej na ten typ nowotworu i doszło do jego nawrotu, jesteś obciążony wyższym ryzykiem wystąpienia przerzutów. Ryzyko nawrotów jest niższe, gdy lekarz podczas operacji stosuje metodę chirurgii mokrograficznej Mohsa.

Przejdź do góry

Nasze Poprzednie Kampanie: